Постпразничен блуз и зимската тишина: Како да го одржиме менталното здравје во јануари

Новогодишните и божиќните празници претставуваат период на интензивна социјализација, зголемени очекувања и честопати емоционална и финансиска еуфорија. Кога наеднаш ќе заврши празничната бучава и ќе настапи студената, сива реалност на јануари многумина се соочуваат со она што во психологијата е познато како „постпразничен блуз“ (Post-Holiday Blues) или, во потешки случаи, симптоми на сезонско афективно нарушување (САН).

Ова не е знак на слабост туку сосема природна психолошка реакција на нагла промена. Како професионалец, еве неколку клучни увиди и практични стратегии за да го пребродите овој транзициски период и да го заштитите вашето ментално здравје.

1. Разбирање на психолошката динамика
- Ефектот на хемискиот пад
За време на празниците нашето тело е преплавено со хормони на среќа и возбуда – допамин (од исчекување и награда) и серотонин (од социјална интеракција и уживање). Кога стимулот ќе исчезне, доаѓа до нагол пад на овие нивоа, што може да предизвика чувство на празнина, тага и летаргија, слично на мало емоционално спуштање.
- Крај на очекувањата и враќање на реалноста
Празниците се период на високи очекувања за перфектна среќа и семејна идила. Кога тоа ќе заврши, ние мора да се вратиме на рутинските, честопати монотони обврски, како и на потенцијалниот финансиски стрес предизвикан од прекумерното трошење. Оваа транзиција е шок за нашиот нервен систем.

2. Стратегии за справување со постпразничниот блуз
Не е потребно да се борите против ова чувство, потребно е да го разберете и внимателно да управувате со него.
- Негувајте ја рутината, но бидете внимателни
Рутината е наш психолошки сидреник. Најбрз начин да се врати чувството на контрола е преку воспоставување предвидлив распоред на спиење, јадење и работа.
- Минимална активност
Наместо да се присилувате на напорна диета или интензивен тренинг, поставете си мали, достижни цели (на пр. 15 минути прошетка на свеж воздух или рано легнување).
- Фокусирајте се на „внатрешното гнездење“ (Nesting)
Јануари е природен месец за интроспекција. Наместо да се чувствувате виновни што не сте продуктивни како во декември, прифатете го повикот на зимата за одмор и самоанализа.
Квалитетна досада
Дозволете си периоди на „досада“ без стимулација (исклучен телевизор, исклучен телефон). Ова му овозможува на мозокот да ги процесира настаните и да се рекалибрира.
- Создадете пријатна средина
Инвестирајте во создавање топла, пријатна домашна атмосфера (топли ќебиња, миризливи свеќи, добро осветлување).

3. Социјална селекција
Празниците нѐ присилуваат на многу социјални интеракции, дури и со луѓе што можеби нѐ исцрпуваат.
- Насочено поврзување
Во јануари, наместо многу, изберете една до две квалитетни интеракции неделно, но со луѓе кои навистина ве полнат со позитивна енергија.
- Поставете граници
Не плашете се да одбиете социјални покани ако чувствувате дека ви е потребен одмор.

4. Справување со сезонското афективно нарушување (САН)
Ако тагата трае подолго од две недели, интензивна е и проследена со силна летаргија, прејадување, прекумерно спиење и губење интерес, може да се работи за САН, што е форма на депресија поврзана со намалената изложеност на сончева светлина.
Активни чекори
- Терапија со светлина (Light Therapy)
Консултирајте се со лекар за употреба на специјални САН-лампи кои симулираат дневна светлина. Изложеност од 20-30 минути наутро може значително да го подобри расположението.
- Витамин Д
Во отсуство на сонце, додатокот на витамин Д е клучен за многу невролошки функции. Консултирајте се со вашиот матичен лекар за препорачана доза.
- Движење на отворено
Искористете го секој сончев зрак! Дури и ако е ладно, прошетка околу пладне, кога сонцето е најсилно, може да има терапевтски ефект.

5. Заклучок: Редефинирање на успехот
Успешна година не се мери само со постигнати цели и висока продуктивност. Јануари нѐ учи дека вистинскиот успех е во рамнотежата – во способноста да се одмориме, да се грижиме за себе и да го прифатиме циклусот на животот.
Вашиот планер не треба да биде само листа на задачи, туку и дневник на самогрижа. Бидете најдобрата поддршка за себеси во овој студен месец.

 

Пишува
д-р Ана Петрова, специјалист по клиничка ппсихологија